10 december 2020 474 x bekeken

Zorgprofessionals worden geacht bevoegd en bekwaam te zijn voor de handelingen die ze uitvoeren. Maar organiseer je dit centraal vanuit de instelling, met vaste opleidingscycli en verplichte toetsmomenten? Of kies je voor een faciliterende rol en leg je de verantwoordelijkheid bij medewerkers? En hoe pas je ontwikkelingen in zorg en leren in je beleid in? Tijdens het online event Visie op bevoegd en bekwaam van Noordhoff op 30 november wisselden zorgorganisaties dilemma’s, inzichten, uitdagingen én oplossingen uit rondom deze actuele vragen.

De roep om minder lijstjes klinkt steeds luider, maar rondom bevoegd- en bekwaamheid wordt alles afgevinkt in leermanagementsystemen. We willen dat zorgprofessionals zelf de regie nemen over hun professionele ontwikkeling, maar leggen ze tegelijkertijd verplichte trainingen en praktijktoetsen op. Een leven lang leren is het devies, maar ondertussen wordt er beknibbeld op de opleidingsbudgetten. Herkenbare paradoxen in de zorg. Sonja Jutte, Consultant Learning Solutions bij Noordhoff: “Veel zorgorganisaties zijn tegen deze achtergrond zoekende naar een nieuwe visie op leren en nieuw beleid: hoe zien we bevoegd en bekwaam en hoe willen we dit registreren? Hoe houden we inzicht in de kennis en vaardigheden die zorgprofessionals naast de standaard e-learning opdoen, bijvoorbeeld via microlearning, werkplekleren en intervisie?”

Waarom zorgprofessionals onnodig belasten?

Daarbij zijn zorgorganisaties zich ervan bewust dat verpleegkundigen hun weg moeten vinden in een steeds complexere omgeving, met mondige patiënten, onder hoge tijdsdruk. Terwijl medische en technologische ontwikkelingen hun werk aldoor veranderen. Hoe blijven ze dan bevoegd en bekwaam zonder dat deze eis onnodig beslag legt op hun toch al overvolle programma? Waarom zou je hen bijvoorbeeld belasten met training en praktijktoetsen voor handelingen die ze dagelijks uitvoeren? Of die ze in de praktijk nooit tegenkomen? Hoe kan je je systeem anders inrichten, binnen de regels en zonder in te leveren op kwaliteit van zorg?

Kwaliteitspaspoort

Veel zorgorganisaties houden voorlopig vast aan het traditionele model, waarin medewerkers eens per twee of drie jaar moeten aantonen bevoegd en bekwaam te zijn voor risicovolle en voorbehouden handelingen. Met verschillende gradaties van eigen regie. De ene organisatie is net van klassikale trainingen doorgeschoven naar een leerplatform met e-learningmodules, terwijl de andere al een stap verder is. En bijvoorbeeld werkt met kwaliteitspaspoorten waarin medewerkers hun eigen bekwaamheid voor een deel verplicht via toetsing moeten aantonen, maar voor andere onderdelen ook zichzelf mogen beoordelen. De voortgang komt uitgebreid aan de orde in het jaargesprek. En wie achterblijft bij de eisen die gelden voor zijn of haar functieprofiel, moet met een plan komen om de eigen bevoegd- en bekwaamheid weer op orde te krijgen.

Pionier in eigen regie

Carinova, een grote vvt-organisatie in het oosten van het land, loopt voor de troepen uit. Deze instelling besloot het roer om te gooien en de regie op bekwaamheid echt bij de medewerkers zelf neer te leggen. Beleidsmedewerker Mirka Evers: “Hebben onze zorgprofessionals eenmaal aangetoond bekwaam te zijn voor bepaalde handelingen, dan blijven ze dat totdat ze zélf het gevoel hebben dat dit niet meer zo is. Op zo’n moment is het hun eigen verantwoordelijkheid om hun bekwaamheid weer op peil te brengen. Daar krijgen ze dan de gelegenheid voor.” Met deze insteek loopt Carinova voor de troepen uit. Samen met HR-adviseur Annemieke Koster vertelde Mirka tijdens het online event hoe zij de omslag maken van ‘vinkjescultuur’ naar een leercultuur die drijft op intrinsieke motivatie. Lees hier meer.

Uitdagingen – en oplossingen

Waar zorgorganisaties ook staan in het spectrum van centrale organisatie naar eigen regie, ze lopen allemaal tegen vergelijkbare uitdagingen aan. Tijdens het online event bespraken ze de belangrijkste en wisselden ze hun eigen ideeën en best practices uit. Een selectie:

Hoe motiveer je zorgprofessionals om zelf de regie te nemen?
De deelnemers aan het event waren het erover eens dat dit de grootste uitdaging is als je de regie bij je zorgprofessionals wil neerleggen. Want dit vraagt om een cultuurverandering. Kan je erop vertrouwen dat ze die regie ook nemen? Hoe stimuleer je ze daartoe? En hoe zorg je dat ze zich ervan bewust zijn als ze niet (meer) bekwaam zijn?

  • Houd het thema onder de aandacht. Stel ‘rolhouders’/assessoren aan in de teams die samen met verpleegkundigen zorgen dat bekwaamheid en ieders verantwoordelijkheid een vast agendaonderdeel is én op orde blijft. Koppel daarbij ook regelmatig terug hoe teams samen bezig zijn met kwaliteit, bijvoorbeeld drie keer per jaar in het ‘groot overleg’. Zo wordt het onderwerp meer ‘van hen’.
  • Stel assessoren/interne toetsers aan in de teams die hun collega’s toetsen op en verantwoordelijk zijn voor voorbehouden handelingen in het team. Leid deze zorgprofessionals hier goed voor op, en voorzie ze van goede beoordelingsinstrumenten zoals Assessor van Noordhoff.
  • Train de trainer. Maak deze kwaliteitsverantwoordelijken ook als eerste verantwoordelijk voor over nieuwe protocollen en andere wijzigingen die van invloed zijn op hoe zorgprofessionals moeten handelen. Zo bereik je via een kleine groep het hele team.

Hoe voorkom je dat zorgprofessionals onbewust onbekwaam zijn als je je vaste opleidings- en toetsingscyclus loslaat?
Een breed gedragen zorg: als zorgprofessionals al twintig jaar op dezelfde manier sondes inbrengen en nooit hun theorie bijwerken, dénken ze ten onrechte dat ze bekwaam zijn.

  • Organiseer momenten om te oefenen, bijvoorbeeld in carrouselvorm, laagdrempelige sessies met praktijkopleiders waar zorgprofessionals handelingen zoals katheteriseren kunnen oefenen zonder dat het direct om een officiële toets gaat. Op die manier worden ze zich ervan bewust als ze een handeling niet goed uitvoeren, zonder dat ze daarop worden afgerekend.
  • Maak gebruik van zelfbeoordelingsinstrumenten – Noordhoff heeft bijvoorbeeld aan een aantal leerpaden ‘zelfbeoordelingen’ gekoppeld, die medewerkers extra aanzetten tot reflectie op hun eigen functioneren in de praktijk. Organisaties kunnen deze in ZorgPad Professional opnemen en hebben ook zelf de mogelijkheid om zelfverklaringen toe te voegen.

Bekijk de highlights van Visie op bevoegd en bekwaam

Het online event Visie op bevoegd en bekwaam had een zeer gevarieerd programma, met daarbinnen veel ruimte voor de deelnemers om in verschillende werkvormen ervaringen uit te wisselen en met elkaar in discussie te gaan. Regelmatig organiseert Noordhoff uitwisselingssessies, webinars en trainingen. Houd de website in de gaten.

Tags :